Open Library - открытая библиотека учебной информации

Открытая библиотека для школьников и студентов. Лекции, конспекты и учебные материалы по всем научным направлениям.

Категории

Дом Фонетика
просмотров - 354

Пікір

Основы энергосбережения

Курс лекций

4 –е издание, стереотипное

В авторской редакции

Ответственный за выпуск О.Н. Солдатова

Технический редактор Т.В. Жибуль

Художник обложки О.А. Стасевич

Компьютерная верстка Н.М. Азаревич

Подписано в печать 3.11.2005.

Формат /16. Бумага офсетная. Гарнитура Times. Печать трафаретная.

Усл.печ.л. 17,2. Уч.-изд.л. 18,5. Тираж 195 экз. Заказ 29.

Издатель и полиграфическое исполнение:

Академия управления при Президенте Республики Беларусь

ЛИ № 02330/0056905 от 01.04.2004 ᴦ.

ЛП № 02330/0056837 от 11.05.2004 ᴦ.

Отпечатано с оригинал-макета заказчика.

220007, ᴦ. Минск, ул. Московская, 17.

 

Н.Ә. Назарбаев Қазақстан халқына жолдаған «Қазақстан-2030» Жолдауында қазіргі заман мектебінің оқушыларының жалпы білім беру дайындығының қажетті деңгейін қамтамасыз етумен бірге, олардың қазақ, орыс, ағылшын тілдерін еркін меңгеруіне көп көңіл бөлуі қажет деген.

Мемлекеттік тілді оқытудың мақсаты – орта мектеп бітірерде қазақ тілін еркін түсінуге, тұрмыс деңгейінде қазақша сөйлеуге үйрету. Әринœе, тілді түсініп, еркін сөйлеу үшін оқушы қазақ тілінің грамматикасын жақсы меңгеруі керек.

Осы мақсатты көздеген № 24 орта мектебінің қазақ тілі мұғалімдері Р.М. Ескендирова мен Ғ.А. Мұқажанованың құрастырған қазақ тілі бойынша грамматикалық анықтағыш әдістемелік құралы оқушылардың грамматикалық білімдерін тиянақтауға, жүйелœеуге арналған.

Бұл әдістемелік құралда берілген грамматикалық материалдар оқушылардың білімдерін ұйымдастыруға мүмкіндік береді, өз бетімен дайындалуға жол ашады.

Грамматикалық анықтағыштың құндылығы – оқушы өзіне қажетті тақырыпқа байланысты грамматикалық материалдарды өздік жұмысына, бақылау жұмысына дайындық кезінде қолдануға мүмкіндік беретін жүйелілігі. Әрбір бөлім бойынша барлық грамматикалық білім бір кестеге жинақталған. Бұл оқушының қазақ тіліне дайындық кезінде уақытын үнемдейді. Оқушы әдістемелік құралда ұсынылған фонетикалық, морфологиялық, синтаксистік талдау үлгілерін қолдана отырып, өз білімін тереңдетуге, бекітуге мүмкіндік алады.

Бұл құралдың өз бетімен әр түрлі тестерді шешу және олардың дұрыстығын тексеру кезінде де оқушыға берер көмегі зор.

Қорыта айтсақ, әдістемелік құралда берілген материалдар «Орыс тілді мектептердегі қазақ тілінің мемлекеттік стадартына» сәйкес жасалған. Жалпы мазмұны тілдік білім жүйесін танып білуге – тілдің фонетикалық, морфологиялық, синтаксистік құрылымын, стилистикалық ерекшеліктерін танып білуге бағытталған. Яғни, оқушыға дыбыс, сөз, олардың мағыналары, сөздердің сөйлем болып құрылуындағы тұлғалық өзгерістер мен сөзжасамдар, жай сөйлем, құрмалас сөйлем, емлелік және тыныс белгілік сауаттылық сияқты тіл құрылысын білімдік сипатта біліп, игеруіне жасар ықпалы мол.

Бердібек Бияров

Шығыс Қазақстан Мемлекеттік университетінің доценті,

филология ғылымдарының кандидаты

Мектеп түлектерінің пікірі

Менің аты-жөнім Нұрпейісова Дана. Мен № 24 орта мектептің түлегімін. Мектеп қабырғасында жүрген кезде осы әдістемелік құралдағы тірек сызбаларын қазақ тілі сабағында үнемі қолданып жүрдім. Қазақ тілі грамматикасын терең меңгеру үшін тірек сызбаларының көмегі зор екеніне көзім жетті. Бұл сызбаларда грамматикалық ережелœер, фонетикалық, морфологиялық, синтаксистік талдаулар үлгісі, бекіту жаттығулары жүйелі түрде берілген. Ұлттық бірыңғай тестілеуге осы тірек сызбаларының көмегімен дайындалдым, жақсы нәтижеге жеттім. Қазір университет қабырғасында да қазақ тілі пәні өтеді. Мектепте алған сызбаларды сабақта пайдаланып жүрмін. Өзіме сабақ берген ұстаздарыма алғыс айтқым келœеді.

Д.Серікбаев атындағы ШҚМТУ,

экономика және менеджмент факультетінің

бірінші курс студенті

Мен 2007-2008 оқу жылы Өскемен қаласындағы № 24 орта мектепті бітірдім.

10 сыныптан бастап қазақ тілі пәнінің мұғалімі, әр грамматикалық тақырыпты өткен соң, осы тірек сызбаларын бере бастады. Сызбаларды талдай келœе, олардың грамматиканы меңгеруге қаншалықты пайдалы екенін түсіне бастадық. Бұл тірек сызбаларының бізге жүйелілігі өте ұнады. Оқу барысында тестілерді шешуге, ауызша, жазбаша сөйлеу тілімізді дамытуға көп көмегін тигізді. Осы тірек сызбаларының Ұлттық бірыңғай тестілеуге дайындық кезінде орасан зор пайдасының болғанын айта кеткім келœеді.

Қазір мен Семей қаласындағы Медициналық Академияда оқып жүрмін. Қазақ тілі менің келœешек мамандығым үшін өте қажет. Академияда да біз қазақ тілін оқимыз. Сабақта мен жоғарыда айтылған тірек сызбаларын қолданамын. Қазіргі ұстаздарым менің біліміме дән риза. Мектепте өзім дәріс алған ұстаздарыма шәкірттік алғысымды білдіремін.

Семей Медициналық Академиясының бірінші курс студенті

Махмұт Мерейлім

Алғы сөз

Тіл –адамдардың бір-бірімен қатынас жасайтын, пікір алысатын, өзара түсінісетін құралы, сонымен бірге оның заңдылықтары мен ерекшеліктерін, құрылысын оқытатын, зерттейтін ғылым. Тілдің қатынас құралы болу қызметін коммуникативтік қызметі дейді, ал оның ойды жүзеге асыру қызметі экспрессивтік қызметі делінеді. Тілдің бұл екі қызметі өзара бірімен-бірі тығыз байланысты.

Басқа тілді үйрену үшін адам ең алдымен сол тілде сөйлейтін адамдармен қарым-қатынас жасап, тілдің коммуникативтік қызметінен бастайды. Әбден үйреніп алған соң ғана сол тілде ойлап, ойын жарыққа шығарудың құралына айналдырады.

Бүгінгі өзгеріске толы дәуіріміз ұлтымыздың мәдениетін, тілін, оның өмірлік өрісін кеңейтуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ қазақ тілі мемлекеттік тіл дәрежесіне айналғаннан бері, оның ішкі сырына үңіліп, ондағы заңдылықтарды саналы түрде білгісі келœетіндер саны көбейіп келœеді.

Мектеп мұғалімдерінің алдында сөздік қоры өте мол және қолданыста бейнелі де көркем тілдердің бірі –қазақ тілін тәуелсіз мемлекетіміздің ғылым және техникасына қызмет ететін ғылым тілі ету, оны жас ұрпаққа меңгерту міндеті қойылып отыр. Жоғарыда айтылған міндетті орындау үшін мұғалімдер аянбай еңбек етуде.

Қазақ тілін үйретудің бірден-бір жолы –қазақ тілі грамматикасын оқушыға меңгерту. Қазақ тілінің материалдары әр оқулықта жеке-жеке берілетіні белгілі. Соның нәтижесінде, әсіресе, жоғарғы оқу орындарына түсетін 11 сынып оқушылары өздеріне керекті материалдарды жинастыра алмай, көп қиналатыны анық. Сондықтан біз осы жағдайды ескеріп, қазақ тіліне қатысты мектеп бағдарламасында көрсетілген материалдардың көбін осы әдістемелік құралға жүйелœеп сыйғызуға тырыстық. Сондай-ақ, жоғарғы сынып оқушыларымен қатар, орта буын оқушылары үшін де қолдануға мүмкіндік бар.

Бірнеше жылдар бойы қазақ тілі бірыңғай ұлттық тестілеуге енгізіп келœеді. Жоғарыда айтылған әдістемелік құралдың оқушылардың бірыңғай ұлттық тестілеуге дайындық кезінде үлкен көмегі барына көзіміз жетіп отыр. Өздеріңізге ұсынылып отырған әдістемелік құрал оқушыларымыздың сөйлеу тілін дамытуға, оларға жоғарғы оқу орнына түсу кезінде пайдасын тигізер деген ойдамыз.

Фонетика –тіл дыбыстары туралы ұғым, ол дыбыстардың құрамы мен түрлерін, дыбыстардың үндесуін, екпін, тасымал, буын мәселœелерін зерттейді.

1. Қазақ тілінде дауыстылар саны -15 - а, ә, е, о, ө, ұ, ү, ы, і, и, у, + э, ё, ю, я.

2. Қазақ тілінде дауыссыз дыбыстар саны -25 –б, в, г, ғ, д, ж, з, й, қ, л, м, н ,ң, п, р, с, т, (у) һ, ф, х, ц, ч, ш, щ.

3. Қазақ тіліне тән тыбыстар саны – 10-ә, ө, ұ, ү, і, ы, ғ, ң, қ, һ.

4. ь –жіңішкелік белгісі, ъ – айыру белгісі дыбыс қатарына жатпайды.

Дауысты дыбыстардың жіктелуі

(Тілдің қызметіне қарай) (Жақтың қызметіне қарай) (Еріннің қызметіне қарай)

жуан жіңішке ашық қысаң еріндік езулік
а, о, ы, ұ(и,у) ә, ө, ү,і,е(и,у) а, ә, е, о, ө, э ы, і, ұ, ү, и, у о, ө, у, ұ, ү а,ә,е,э,ы,і(и)

Дауыссыз дыбыстардың жіктелуі

ұяң үнді қатаң
б, в, г, ғ, д, ж, з, һ й, л, м, ң, н, р, (у) к, қ, п, с, т, ф, х, ц, ч, ш, щ

Буын түрлері –виды слогов

ашық буын тұйық буын бітеу буын
а-та͵ ә-ке, мы-на-ны А. ВА А-дауысты В-дауыссыз ат, өт, өр, ұн, ант, өрт, ұлт АВ, АВВ А-дауысты В -дауыссыз мал, сол, құс, тіс, төс, төрт,тарс, тырс,мырс ВАВ, ВАВВ А-дауысты В -дауыссыз


Читайте также


  • - Фонетика. Орфоэпия

    1. В каком ряду все слова состоят из 7 звуков? 1) воробьи, перешьют, поставь 2) объедки, уязвить, обжечься 3) увлечься, мальчонка, съешьте 4) маячить, разрежьте, бурьян 2. В каком ряду все слова состоят из 9 звуков? 1) взъерошить, настольная, сверхчутье 2) бельевая, сафьяновый,... [читать подробенее]


  • - Фонетика

    Пікір Основы энергосбережения Курс лекций 4 –е издание, стереотипное В авторской редакции Ответственный за выпуск О.Н. Солдатова Технический редактор Т.В. Жибуль Художник обложки О.А. Стасевич Компьютерная верстка Н.М. Азаревич Подписано в печать 3.11.2005. ... [читать подробенее]


  • - Фонетика и фонология

    Пенкве пинкве п ть пенте панча (ранняя (древне- (древне- (санскрит) латынь) русский) греческий) панч квинкве (хинди) (латынь) punch (англ.) квинтет пять Пентагон пунш (заимство- ванный из Индии на- питок из пяти ком- понентов) Основные языковые... [читать подробенее]


  • - ТЕОРЕТИЧЕСКАЯ ФОНЕТИКА

    1 2 3 1 2 3 Ответ на специальный вопрос дается развернутый: Мои родители в Сочи. - My parents are in Sochi. Аналогично мы задаем вопросы и с глаголами can, may, must. Например:He can speak English well. – Он может говорить по-английски хорошо. Вопрос: Как он может говорить... [читать подробенее]


  • - Что такое фонетика

    ФОНЕТИКА Речь доступна для восприятия слушающих благодаря материальности своих знаков. Знаки эти – звуковые при устном общении и графические – при письменном. Поэтому изучение звуковой стороны языка является неотъемлемой частью языковедения. Этот раздел... [читать подробенее]


  • - Этимология: Фонетика. Лениция и мутация согласных в эльфийских языках

    Урок 33. Этимология: Фонетика. Гласные и дифтонги Урок 32. Предварять урок тем же, чем предварен был предыдущий, я не стану, а лишь еще раз напомню о важности комплексного видения эльфийских языков во времени -- ибо на основании их изменения в прошлом мы можем делать и... [читать подробенее]


  • - Фонетика. Понятие о звуковой и письменной форме языка

    Задачи курса В результате изучения дисциплины «Английский язык» студент должен: - произносить звуки, слова, фразы в соответствии с фонетико-артикуляционными нормами английского языка; - произносить тексты (в основном, драматические) в различном темпе с правильными... [читать подробенее]


  • - Фонетика. Акустические и артикуляционные характеристики звуков.

    Фонетика - раздел языкознания, изучающий звуковую сторону языка. В отличие от др. лингвистических дисциплин, Ф. исследует не только языковую функцию, но и материальную сторону своего объекта: работу произносительного аппарата, а также акустическую характеристику звуковых... [читать подробенее]


  • - ФОНЕТИКА І ФОНОЛОГІЯ

    Мова – єдина система, яка складається з підсистем (різних рівнів): фонологічного, словотворчого, лексико-семантичного, морфологічного, синтаксичного. Кожен рівень має свої одиниці і кожен з них вивчається певною галуззю мовознавства. Фонологічний рівень вивчається... [читать подробенее]


  • - Фонетика

    Лекція 9 Фонема [ø:] Голосний [ø:] – довгий закритий огублений голосний переднього ряду середнього підйому язика. На початку слова та складу вимовляється з твердим приступом. Відступ голосного є досить сильним. При артикуляції німецького голосного [ø:] губи... [читать подробенее]